پرتوي از دعاي كميل

اين دعا بنا بر قول معروف ، دعاي حضرت خضر پيامبر (ع) است كه امير المؤمنين علي (ع) آن را به كميل ابن زياد نخعي از ياران نزديك خود كه از محرمان اسرار الهي ايشان بوده ، آموزش داده است. بنابراين، دعاي مزبور از سويي دعاي اولياي الهي پيش از اسلام، و از سوي ديگر مطمح نظر و از رازهاي بزرگ هم سخني ميان انسان‌هاي زبدة بعد از اسلام با خداوند صاحب راز بوده است. معروف است كه خضر پيامبر در جستجوي آب براي سيراب كردن ديگران به چشمه ي زندگي رسيد كه هر كس از آن بنوشد جاودانه ميشود- و بي انكه اين راز را بداند از آب چشمه نوشيد و زندگاني جاودانه يافت . اين مقام از اين رو براي وي حاصل شد كه به دنبال رفع نياز ديگران بدون هيچگونه چشمداشتي بود. لذا وي با تمام پيامبران و اولياي پس از خود در اين جهان زيسته و همچنان در حال حيات است.

به اين امر چه از زاويه معناي رمزي و چه واقعي نظر شود، بيانگر اين حقيقت است كه انساني با اين ويژگي كه تجربه قرنها حضور آگاهانه در عمل را با خود حمل مي‌كند، نگاهي عميق به دست يافته‌هاي حيات همه انسانهاي بزرگ اعصار و قرون گذشته و كلامي بليغ به رسايي بيان خوش گرفتارترين آنها دارد كه آن را در اين دعاي جاوداني به يادگار نهاده است. به همين قياس، دعاي او زبان حال انسان كامل و جهان ديده ،و از كاملترين دعاهاست.دعاي مزبور به لحاظ ماهيت و محتواي جاودانگي آن، داراي ويژگي پويايي و اغناي بالاترين خواسته‌هايي است كه انسان‌هاي رشد يافته در هر زماني چه گذشته و چه آينده به آن خواهند رسيد.

دعا به معناي خواندن، درخواست كردن، و معاني ديگري حول اين دو معناي محوري است. دعا دروني ترين رابطه ي انسان با خداست. انسان در دعا اعلام ميكند كه نيروهاي فعلي مورد شناسايي وي براي رسيدن به خواسته ها كافي و كارساز نيست.از سويي نيز دعا درخواستي براي بهتر خواستن يا بهتر شدن و تكامل يافتن است.در حالت دعا انسان خود را سلب اختيار شده در نظر ميگيرد و خود و امور خويشتن را به خداي بزرگ واگذار ميكند. بنابراين دعا كننده در هنگام اعلام خواستة خود بايد با آرامش تمام اميدوار به مدد و كمك رساني نيروي لايزال الهي باشد. وجود آرامش و اطمينان از قدرت فوق همه قدرت‌هاي ديگر، از اركان ورود به فضاي كسب و جذب انرژي و دستيابي به خواسته‌هاي مشروع است . دعا كننده در اين فضا، با خلوص تمام  كينه، حسد، غرض ورزي و همه خصيصه‌هاي تنش‌زا را از خود دور مي‌كند و خود را به يكباره به دست توانايي مي‌سپارد كه قادر است امور را براي او اصلاح كند. دعا كننده بايد ديگران را بر خود در كسب منافع حاصل از دعا مقدم بداند تا درحد بالاي ايثار قرار گيرد. اين امر مستلزم رها كردن خودخواهي و منفعت طلبي است. بدين ترتيب حس بشر دوستي، مهرباني، و از خود گذشتگي در دعاكننده بيدار شده و پالايش انساني در مسيري صحيح و صراط مستقيم و با سرعتي كه بستگي مستقيم با ميزان خلوص فرد دارد به پيش مي‌رود. در جريان دعاي كميل اين خصيصه‌هاي مهم انساني مورد تاكيد و تقويت قرار مي‌گيرد. آنجا كه مي‌فرمايد: « قو علي خدمتك جوارحي واشدد علي العزيمه جوانحي وهب لي الجد في خشيتك والاتصال بخدمتك - خدايا اعضايم را در خدمت خود تقويت فرما و در عزيمت خويش قابليت‌ها و امكاناتم را تشديدفرما و در ترس از خود و تداوم خدمتگزاري براي خودت انساني جدي قرار ده" ، مشخص مي كند كه وجداني بيدار و ترسان دارد و خواهان آن است كه در خدمت حق همواره در حال رشد ، بي ريا ، و جدي باشد.

 با بررسي دعاي كميل مشخص مي‌شود كه در شرايط دعا چندين ويژگي، نقش اساسي را دارند كه بدون در نظر گرفتن آنها نمي‌توان به فضاي روحي دعا نزديك شد. اول آنكه دعا كننده بايد بر معناي كلام دعا دقت و تمركز داشته باشد. اين امر بستگي به ميزان دانش، بينش، تجربه، همت و كوشش دعا كننده دارد. دوم از آنجا كه دعا كننده نياز و راز خود را با خداي متعال در ميان مي‌گذارد، بايد اطمينان هرچه بيشتري در او باشد كه خداوند درخواست او را از نزديك مي‌شنود، نياز او را تشخيص مي‌دهد، خير او را مي‌خواهد، و قادر است نيازش را بهتر از آنچه مورد نظر اوست برآورده سازد. سوم ، دعا كننده بايد در كمال خشوع و خضوع به طرح نياز خود بپردازد و قبل از هر چيز، سخنگويي يا هم سخني با محبوب مهربان و عاشق خود مورد درخواست و نهايت مطلوب او باشد. با اين همه از آنجا كه بنده، همه درخواست‌هاي خود را با نگرش قرب الهي و با او بودن مطرح مي‌كند، لذا هيچ چيز كوچكي نيست مگر آن كه آن را نيز از خداي خود درخواست مي‌كند.

گزينش اين دعا توسط امير المؤمنين علي (ع) كه سرآمد انسان‌هاي زمان خود و برگزيده رسول خدا و خداوند متعال بود، به صورت مضاعفي نشانگر اهميت اين دعا و الزام حفظ و تمركز و تفكر بر اين لوح حقيقت تاريخي است. از همين روست كه حضرت علي (ع) به عنوان تحفه‌اي گرانبها، متن اين دعا را به كميل كه توان تحمل و حمل آن را داشت، هديه كرد و او را به تداوم و تفكر در آن سفارش فرمود. گوهرهاي ناب را بايد براي انسان‌هاي اهل و قابل به وديعت نهاد . اهليت كميل و هر انساني از نوع دغدغه‌ها و سئوالات آنها مشخص مي‌شود. كميل از مولاي خود مي‌پرسد و بر اين پرسش اصرار مي‌ورزد كه «يا علي حقيقت چيست؟»  علي (ع) در پاسخ پس از اظهار اينكه آنچه را ميفرمايد پرتوي از آنچه در سينه ي شريف اوست، مطلب را بدين گونه براي او مي‌شكافد :

حقيقت عبارت است از رخ گشايي و ظاهر شدن انوار عظمت الهي بدون هيچگونه اشارتي (واسطه اي)

نيست و تاريك شدن هر موهومي(پنداشته ي وهمي) با روشن شدن و ظاهر شدن آن معلوم

پاره شدن پرده ي آنچه مجازي و اعتباري است در اثر غلبه ي سر و رمز مطلق

جذب مقام احديتش با صفت وحدت بخشي و همه ي آنچه از او سواست به سوي خويشتن ( جايي براي چيز ديگري جز خود در هستي باقي نگذاشتن و همه را در خود فاني كردن)

نوري كه از سپيده دم هستي پرتو افكن ميشود و آثار و نشانه هايش كه توحيد و يكي كردن است بر تمام جنبه هاي وحدت ظاهر و هويدا ميشود.

بدين ترتيب بين «حقيقت» ، «روشنايي»  و "توحيد" ارتباط برقرار مي‌كند و حقيقت را آن چيزي مي‌شناساند كه باعث روشنايي ديده انسان و قدم گذاشتن روح انساني به وادي نور و درك توحيد و يگانگي هستي و آگاهي وجودي مي‌شود .بنا براين مشخص ميشود كه با چه انسان (كميل) امانتدار و محب و فهيمي روبرو هستيم. بر اين سياق روشن است كه دعاي كميل و مفهوم متعالي آن، دعايي است در جهت روشن شدن فهم انسان، انگيزش روح و بيدار ساختن وجدان، اهتزاز معناي عشق و دوست داشتن در وجود آدمي، دميدن روح به كالبد بندگي، و بيدار ساختن انسان در باب حضور خداوند در استمرار لحظه‌هاي حيات.

دعاي كميل مشتمل بر معارف عظيمي است كه تنها توسط قلب صاحبدلي چون اميرالمؤمنين قابل دريافت است. اگر نبود وجود آن بزرگوار كه ما را از اين معارف آگاه سازد ،شايد هيچگاه امكان اطلاع بر آنها ممكن نبود. هر انسان صاحب انديشه اي به عنوان واحد اتمي در تركيب جامعه ي انساني بايد بدقت بر روي پندار، گفتار و كردارهاي خود تمركز و محافظت داشته باشد . اين امر به خاطر نتايجي است كه هر يك از اين ابعاد ميتواند بر سرنوشت او و جامعه داشته باشد. بنابراين در اين زمينه ، شناخت آنچه ميتواند انسان رااز راه راست دور و از كمال مورد نظر خداوند منحرف سازد، كه در فرهنگ قرآني به عنوان گناه "ذنب" تعبير شده ، نقش سرنوشت سازي دارد. به عبارت ديگر نيمي از شناخت انسان بايد در باب تشخيص انحرافات يا به بياني "شيطان شناسي" تخصيص پيدا كند. شايد به همين دليل است كه در ابتداي دعا، به تقسيم بندي گناهان بر طبق نتايجي كه هر گروه از آنها بر سرنوشت انسان دارد اقدام شده و ميفرمايد خدايا ببخش گناهاني كه بلاها را نازل ميكند ، ببخش گناهاني كه دعا را حبس ميكند و از برآورده شدن و يا حتي مطرح شدن آنها جلوگيري ميكند ، ببخش گناهاني كه اميدواري را در انسان از بين ميبرد، ببخش گناهاني كه نعمت ها را تغيير داده و انسان را محروم ميكند...

شناخت اينكه كدام گناه چه تاثيري درحركت انسان دارد شرط لازم براي اجتناب ازپرتگاههاي انحراف از مسير كمال و لازمه ي اصلاح مسير است. ما خوانندگان اين دعا معمولا به همين ظواهر بسنده ميكنيم. اما چه كسي ميداند كه هر گروه از اين خطاها چه مواردي را در بر ميگيرد؟پاسخ اين پرسشها را بايد در كلمات رسول خدا(ص)، علي (ع) و ساير معصومين جست.

      در قرآن آمده است،  كه خداوند براي انسان‌ها محافظاني قرارداده كه اعمال او را ثبت و ضبط مي‌كنند و روزي آن كتاب مكتوب كه هيچ چيزي از آن پوشيده نيست را برابر وي مي‌گشايند. در دعاي كميل آمده است كه خداوند به خاطر رحمت خود و به خاطر حفظ آبروي مؤمنان، گناهاني را حتي از اين كاتبان معتمد خويش پنهان مي‌دارد. اين فهم، حاصل رابطة بسيار خاص و اجازة ويژه‌اي است كه ولي خدا از طريق مجاهدة نفس و خلوص در آگاهي بر مفاهيم بلند الهي كسب كرده و آن را به رايگان در اختيار ما قرارداده است.

دعاي كميل ، داستان جدايي انسان از اصل خويش و طلب وصول به معشوق است ( الهي گو اينكه بر عذاب تو صبر و بردباري ورزم اما دوري تو را نتوانم تحمل كرد) . اين دعا از سوي ديگر تفسيري است رسا بر مباحث عمدة عبوديت انسان و نيز طرحي است بر هموار ساختن راه سلوك الي الله. در اين گفتگوي عارفانه، محور قرآن و دعوت انبياي عظام يعني مفهوم اساسي لااله الاالله ، به خوبي مورد توجه قرار گرفته است.  دعا كننده همانند مسافري ، مسير حركت خود را با يادآوري ابعاد رحمت الهي و حضور خداوند كه باعث ايجاد و تداوم حيات انسان شده ، آغاز مي‌كند. سپس به تدريج به خود كاوي مي‌رسد و ازخود بيگانگي‌ها و دور شدن از حيات پاك و خالص انساني ـ الهي را به ياد مي‌آورد و با تواضع كامل درخواست بازگشت به روح الهي كه در انسان به وديعه نهاده شده را دارد. اما در اين بازگشت، به جاي اعتماد بر نفس خود- بنياد ، اعتماد بر اجازه، احسان، لطف، و قدرت خداوند است و از اوست كه درخواست و ياري طلبيده مي‌شود ( الهي بر نفس خويش جفا كردم و به خاطر ناداني ام ، جسارت ورزيدم و دلخوش شدم به اينكه همواره مرا به ياد داشته اي و رها نكرده اي و بر من احسان و محبت فرموده اي ...چه زشتيها را كه مرتكب شدم و تو پوشاندي و چه بلاهاي بزرگي كه مرا از آنها رهاندي و كاهش دادي ...) 

دعاي كميل از نگاهي ديگر يك مثبت انديشي واقع بينانه به زندگي انسان و خطاها، لغزش‌ها، شكست‌ها، و موفقيت‌هاي اوست كه در همة موارد كوتاه انديشي و خطا پذيري انديشه و عمل انسان با در نظر گرفتن محدوديت‌هايش مورد توجه قرار گرفته و در عين حال اصلاح پذيري او، خطا پوشي خداوند و ياري خداوند در تصحيح مسير انسان و دست با كرامت و فعال مايشاء بودن وي به روشني تمام به نمايش گذاشته شده است. ليكن در هيچ حال، مسئوليت انسان مورد انكار واقع نشده و تبيين شده كه هر مصيبتي متوجه انسان است نتيجة‌ افكار ، گفتار و اعمال شخص خود او و يا جامعه انساني است، چنان كه ملاي رومي نيز مي‌فرمايد:

اين جهان كوه است و فعل ما ندا                     سوي ما آيد نداها را صدا

كميل ما را به آگاهي از ظلمت‌‌ها، و اجتناب از دامن زدن به آنها فرا مي‌خواند . در آنجا كه مي‌فرمايد «الهي بر خود ظلم كردم و به خاطر ناداني‌ام جسارت ورزيدم » دو رهزن بنيادي را در انحراف انسان بر مي‌شمارد كه اولي «ظلم» و دومي «جهل» است. اين دو مباني نابودي افراد و جوامع بوده و هر فرد و جامعه‌اي بايد در شناسايي و زدودن اين دو عامل انحراف و نابودي ، سعي بليغ نمايد. در دعاي كميل ، با ارجاع انسان به فطرت پاك خويش، سعي شده تا ابعاد غفلت كه منشاء توجه به كثرات و شهوات اخلاقي فردي و اجتماعي است شكافته شده و اصل آن كه غفلت از حضور خداي متعال است را هدف‌گيري كند. در بيان مولانا جلال الدين رومي داريم:

چيست دنيا از خدا غافل شدن                        ني قماش و نقره و ميزان و زن

دعاي كميل از زبان انسان، با اعلام نارضايتي از عملكرد گذشته و درخواست نياز به بهبود ، ادامه مي‌يابد. اقرار به كاستي‌ها، و توجه به عظمت الهي و لزوم خودداري از گناه به خاطر درك اين عظمت ، اذعان به واقعيت روبرو شدن با مجازات و مكافات عمل ناصواب، مورد تاكيد واقع مي شود . در سرتاسر دعا، عشق شديد انسان عارف به خداي متعال به عنوان عامل اصلي رهايي از خطاها و انگيزة اصلي بازگشت به خويشتن الهي خويش مد نظر دعا كننده است. كميل با درخواست‌هاي اساسي و انسان ساز، تداوم مي يابد و دقايق نياز انسان با ظرافت كامل و با اشتياق و سوز خالصانه مطرح و پيگيري و بدين ترتيب دعا با اميد به رحمت بي‌كران الهي پايان مي‌يابد.

 

 كميل يك دورة كامل آموزش و نياز بازگشت به خويشتن و سلوك الهي است. سالك همانند كوه نوردي، از ابتداي راه به تدريج مراحل صعود به قله را آموزش ديده و طي مي‌‌كند. بنابراين گرچه دعاي كميل را هركسي مي‌تواند بخواند و با آن با خداي بزرگ راز و نياز كند و به خودشناسي و اصلاح خويش بپردازد، اما در عين حال دعاي كميل در جزئياتش زبان حال هر انساني در هر مرحله‌اي از سلوك، و يا دعايي كه فقط در شب جمعه اي مورد تذكر قرار گيرد نيست. بلكه اين دعا كه تفسيري بر برخي از مهمترين مضامين بلند قرآني[1] است، مجموعه‌اي منسجم و پويا از خداشناسي، انسان شناسي، و انسان‌سازي با محور حاكميت خداوند و عشق به اوست كه انسان را براي قرب به او و هدف نهايي آماده و رهسپار ساخته و در طي مراحل حركت، او را دستگير و رهنما مي شود.

 ميپرسي مگر مرگ هم مبارك مي شود؟  دريافتم اين گونه است كه ميشود. اكنون بگذار برايت بگويم چگونه.

مادري نيكو به ديار ديگر شتافت كه در زمان حياتش فرزندانش با او و با يكديگر سر جنگ داشتند. حتي گاه  مرگش را زودتر از موقع خواستار بودند. بالاخره مادر رفت و فرزندان يك به يك با خبر شدند. بالاجبار ويا با اختيار براي خاكسپاري و مراسم معمول بتدريج با واقعيت و نبود مادر و چهره ي يكديگر براي دوره اي ديگرآشنا شدند. اندوه ها شروع شد و بر سر خاك زاري به اوج رسيد .

اين همه زمينه را براي احساس كمبود و نياز به همبستگي فراهم آورد و آنگاه جرقه اي از نصيحت و خيرخواهي كافي بود تا 

بيا تا قدر يكديگر بدانيم               كه تا ناگه زهمديگر نمانيم

مادر كه تا قبل از آن نه كلامش خريداري داشت و نه حضورش رنگي ، اكنون با مرگ خويش فرزندان را به هم پيوند داده بود. بلي مرگش با بركت بود .

البته مرگ نيكان همواره بركت زا و حركت آفرين بوده است. چون آنان با به جا گذاشتن نيكيهاي ماندگار در ميان كشتزارهاي آماده ، دانه هاي قابل رشد را براي آينده به جا ميگذارند تا به محض نزول باراني درخور گياهان شاداب و سر زنده از آن ميان سر زند و حيات آنان در شكلي ديگر تداوم يابد. لازمه ي زندگي بارور پس از كوچ از اين دنيا ، نيك و خيرخواهانه زندگي كردن در همين دنياست

از آنجا که مدتی است به خاطر قبض جدید ، مطلبی برای شما نداشته ایم فکر کردیم حتما دیگران مطالبی برای شما دارند. اگر خواستید میتوانید به آدرسهای زیر سر بزنید و کتابها و مطالب مورد نیاز خودتان را پیدا کنید.

http://design-software-list.blogspot.com

http://freewarelibrary.blogspot.com

http://ebook-portal.blogspot.com

http://yourselfdevelopment.blogspot.com

http://ebookshare.net